Cycloanalyse: Aantekeningen over Psychoanalyse en Koers

Peter Winnen stelt in een van zijn boeken dat het wegwielrennen is uitgevonden om over te schrijven. 

De eerste grote koesen, allemaal ontstaan rond het begin van de twintigste eeuw, waren georganiseerd door kranten. En inderdaad, een drieweekse koers heeft natuurlijk de zelfde werking als het feuilleton, waarmee kranten in dezelfde periode lezers aan zich probeerden te binden. Daarnaast draait elke koers om onzichtbare verhalen (samenwerking, afrekening, lijdensweg buiten beeld), ontwikkelingen, nationale en regionale helden (de sport is verbonden met de manier waarop regio en natie gedacht en beleefd werden, en de manier waarop dit door nieuwe media (krant, radio, en later TV) is gemedieerd. 

----

Wielrennen (als duursport) is al vanaf het begin een professionele sport. Ik zou het moeten nakijken, maar de periode waarin het wielrennen ontstond is ook de periode van de terugkeer van de Olympische Ideologie, waarin amateurisme van belang was. Het was een periode van de heropleving van het Griekse ideaal van sport als 'zelfverheffing.' Het was goed voor lichaam en ziel. Daarbij was de licht aristocratische zweem die er rond sport hing aan het vervagen, omdat ook vanuit de arbeidersbeweging sport- en wandelverenigingen werden opgericht. (Arbeiders beoefenden daarbij natuurlijk andere sporten dan de elite (voetbal ipv rugby, korfbal ipv polo). Sport werd ook gezien als een bolwerk tegen het alcoholisme.

Wielrennen is geen onderdeel van deze cultuur. Als sport is het niet ontstaan vanuit spelplezier. Koersen is, zoals ook hedendaagse renners nog beamen, lijden, afzien, pijn verdragen. Het is maar de vraag hoe goed het is voor je lichaam. Renners zijn geen neo-aristocraten (übermenschen), maar de vroeg-oude, uitgemergelde en uitgewoonde slaven van de weg. 

Profwielrenners zijn gladiatoren. Ze strijden en gaan ten onder. In de eerste jaren van de koers overtroffen organisatoren zich ook door telkens nog extremere koersen te organiseren (langer, verder, zwaarder). (En ook vandaag de dag lijken niet-wielerliefhebbers vooral geïnteresseerd te zijn in het spektakel van de valpartij). Het is het spektakel van het afgetrainde lichaam. Of de man-machine. 

Koers is dus vanaf het begin commercie. Dat geldt voor de baan en de weg. Amateurwielrennen ontstond later als afgeleide. 

----

Anyway. Ondanks de onlosmakelijke link die er bestaat tussen koers en literatuur is de wielerliteratuur heel, heel erg beperkt. Er is natuurlijk het briljante boek van Tim Krabbe, De Renner, waarover later meer- maar verder kan ik niet heel veel verzinnen. (Het Pantani-boek, en The Program lijken me eerder te gaan over drugs, moord, etc.) De obsessieve wielerfan Ernest Hemingway werkte zijn hele leven aan het perfecte wielerverhaal, maar slaagde er niet in. In Erik Brouwer's essay "Ernest Hemingway was een coureur" (in Pedala, Pedala, 148-165) wordt geciteerd uit A Moveable Feast:

"Ik ben aan veel verhalen over wielerwedstrijden begonnen, maar heb er nooit een geschreven dat zo goed is als de wedstrijden zelf. Maar het zal me lukken het Velodrome d'hives te beschrijven, met het rokerige middaglicht en de houten baan met de hoge glooiingen en het snorrende geluid dat de banden op het hout maakten als de renners langskwamen, de inspanningen en de tactiek als de renners klommen en zich naar beneden lieten storten; ik wil de toverkracht beschrijven van het demofond, het geluid van de motoren met hun rollers achter zich aan slepend, bereden door de gangmakers met hun zware valhelmen, achteroverleunend in hun zware leren pakken, om de renners achter hem tegen de luchtweerstand te beschermen..." (161-162)

De paradox, waar Hemingway op wijst, de koers is georganiseerd vanwege de verhalen, en draait, voor een deel ook om de verhalen. Desalniettemin is er in de koerst iets (en dat 'iets' is de essentie) dat zich niet laat vangen in de vorm van een verhaal.